Ankette Neden Sürekli "Hangisini Seçerdin?" Diye Soruluyor?

Ankette art arda benzer ürün kartları arasından seçim mi yaptın? Aynı sorunun neden tekrarlandığını ve cevaplarının araştırmalarda nasıl kullanıldığını anlatıyoruz.

Gravis•
Ankette Neden Sürekli "Hangisini Seçerdin?" Diye Soruluyor?

Bir ankette karşına üç çamaşır deterjanı çıkıyor. İlki tanıdığın bir marka, 3 litre, kokusuz ve 320 lira. İkincisi daha az tanıdığın bir marka, 5 litre, kokusuz ve 380 lira. Üçüncüsü başka bir marka, 3 litre, lavanta kokulu ve 290 lira. Soru basit: "Bunlardan hangisini alırdın?" Birini seçiyorsun.

 

Sonraki ekranda yine üç deterjan var. Markalar, litreler ve fiyatlar biraz değişmiş. Sonra bir tane daha, bir tane daha. Birkaç ekran sonra "Bunu az önce cevaplamadım mı?" diye düşünmeye başlıyorsun. Aslında soru aynı, ama karşılaştırdığın ürünler her ekranda değişiyor.

 

Bu sorular ne işe yarıyor?

 

Bu tür araştırmalarda kullanılan yöntemlerden birine seçim tabanlı conjoint analizi deniyor. Kısaca CBC olarak da geçiyor. Amaç, insanların ürünler arasında seçim yaparken hangi özelliklere ne kadar önem verdiğini anlamak.

 

Bu örnekte karşılaştırılan özellikler marka, paket boyutu, koku ve fiyat. Her kartta bu özelliklerin farklı bir birleşimini görüyorsun.

 

Bir marka yeni bir deterjan çıkarmayı düşünüyor olabilir. Hangi boyutta satacağını, hangi kokuları sunacağını veya fiyatını belirlemeden önce insanların neleri tercih ettiğini öğrenmek isteyebilir. Yöntem yalnızca yeni ürünler için kullanılmıyor. Mevcut bir ürünün özellikleri değiştirilirken de tercihleri anlamaya yardımcı olabiliyor. Aynı tür sorularla telefon tarifeleri veya abonelik seçeneklerini karşılaştıran anketlerde de karşılaşabilirsin.

 

Neden doğrudan sormuyorlar?

 

Bir ankette sana "Deterjan alırken fiyat mı önemli, marka mı, koku mu?" diye sorulsa hepsinin önemli olduğunu söyleyebilirsin. Bu cevap yanlış değil. Ama hepsi önemliyse, birini seçmek zorunda kaldığında hangisinden vazgeçebileceğini anlamak zor.

 

Gerçek alışverişte ise her şeyi aynı anda elde edemeyebilirsin. Sevdiğin markayı almak için biraz daha fazla ödemeyi kabul edebilir ya da daha ucuz olduğu için daha küçük paketi seçebilirsin. Mesela sevdiğin markanın deterjanı daha pahalı olduğunda yine de onu seçip seçmemen, marka ve fiyatı nasıl değerlendirdiğine dair bir ipucu verebilir.

 

Bu yüzden ankette özelliklere tek tek puan vermek yerine ürünlerden birini seçiyorsun. Market alışverişinde de çoğu zaman yaptığın şey bu: Önündeki seçeneklere bakıp birini alıyorsun.

 

Kartlar neden sürekli değişiyor?

 

Tek bir ekrandaki seçimin, neden o ürünü tercih ettiğini tam olarak anlatmaz. Belki fiyatı için seçtin, belki markası için. Bu yüzden sonraki ekranlarda özellikler değişir. Sevdiğin marka bir ekranda daha pahalı, başka bir ekranda daha küçük bir paketle karşına çıkabilir. Araştırmacılar da farklı ekranlardaki seçimleri birlikte değerlendirerek hangi özelliklerin tercihlerde öne çıktığını anlamaya çalışır.

 

Kartlardaki özellikler gelişigüzel bir araya getirilmiyor. Araştırmacılar hangi seçeneklerin karşılaştırılacağını önceden belirliyor. Bazı kartlarda henüz satışta olmayan ürünler görebilirsin. Bu normal; araştırma farklı ürün seçeneklerinin nasıl değerlendirileceğini öğrenmek istiyor.

 

Kaç ekran göreceğin de araştırmaya göre değişiyor. Bazı araştırmalarda 8 ila 15 seçim ekranıyla karşılaşabilirsin. Daha az veya daha fazla ekran da olabilir. Her ekranda genellikle üç ila altı ürün kartı yer alıyor, ama bu da zorunlu bir kural değil.

 

"Hiçbirini almazdım" seçeneği neden var?

 

Bazı ekranlarda ürün kartlarının yanında "Hiçbirini seçmezdim" seçeneği de bulunur. Gösterilen ürünlerin hiçbirini almak istemiyorsan bunu işaretleyebilirsin. Sırf birini seçmiş olmak için kendini zorlamana gerek yok. İnsanların hangi koşullarda hiçbir ürünü seçmediği de araştırma için önemli bir bilgi.

 

Bazı anketlerde ise "hiçbiri" seçeneği bulunmaz. Böyle bir ekranda senden ürünlerden birini seçmen isteniyorsa, içlerinden sana en uygun geleni işaretleyebilirsin.

 

Cevaplarına sonra ne oluyor?

 

Senin seçimlerin diğer katılımcıların cevaplarıyla birlikte değerlendiriliyor. Araştırmacılar tek bir kişinin birkaç seçimine bakarak sonuç çıkarmıyor; yüzlerce kişinin farklı ekranlarda yaptığı seçimleri birlikte inceliyor. Bu sonuçlardan hangi özelliklerin tercihleri nasıl etkileyebileceği tahmin ediliyor.

 

Örneğin 3 litrelik paketle 5 litrelik paket arasında nasıl bir tercih farkı olduğu görülebilir. Fiyat ve marka değiştiğinde bu farkın nasıl değiştiği de tahmin edilir. Sonuçlar sadece "marka mı daha önemli, fiyat mı?" sorusuna cevap vermiyor; tanıdık bir markanın, belirli bir kokunun ya da 30 liralık bir fiyat farkının seçimleri ne kadar etkilediğini ayrı ayrı gösteriyor. Araştırmacılar daha sonra bu bilgileri farklı ürün seçeneklerini karşılaştırmak için kullanır.

 

Diyelim ki araştırmada 3 ve 5 litrelik deterjanlar farklı fiyatlarla karşılaştırıldı. Marka daha sonra "5 litrelik paketin fiyatını artırırsak insanlar hangi ürünü seçer?" sorusuna cevap arayabilir. Bu tür karşılaştırmalara tercih simülasyonu deniyor.

 

Simülasyon, araştırmadaki cevaplara dayanarak hangi ürünün diğerlerine göre daha çok tercih edilebileceğini tahmin ediyor. Ancak bu, markette aynı oranda satılacağı anlamına gelmiyor. Çünkü gerçek alışverişte indirimler, ürünün rafta bulunup bulunmaması ve başka birçok etken devreye giriyor. Ankette söylediklerimizle alışverişte yaptıklarımızın neden farklı olabildiğini başka bir yazımızda da anlatmıştık.

 

Bu sorulara nasıl cevap vermeli?

 

Önce kartlarda ne yazdığına bak. Sonra gerçekten hangisini tercih edeceksen onu seç. Senin için en önemli şey fiyat da olabilir, marka da. Önemli olan kendi tercihini söylemen.

 

İki kart birbirine çok benziyorsa fiyat, miktar veya başka bir özellikte küçük bir fark olabilir. Seçmeden önce bu ayrıntılara göz atmak işini kolaylaştırır.

 

Önceki ekranlarda ne seçtiğini hatırlamaya ya da tutarlı görünmeye çalışmana gerek yok. Bir ekranda ucuz olanı, diğerinde pahalı ama sevdiğin markayı seçmen çelişki değil. Sonuçta her ekranda önündeki seçenekler değişiyor.

 

Ekranlar ilerledikçe yorulduğunu hissedebilirsin. Böyle anlarda hep aynı sıradaki kartı seçmek ya da bilgilere bakmadan geçmek kolay gelebilir. Ama bu seçimler senin gerçek tercihini yansıtmaz. Kartlara kısa da olsa bir göz atıp öyle seçmen, verdiğin cevabın bir anlam taşımasını sağlar.

 

Karar vermekte zorlanırsan kendine "Markette bu seçenekleri görsem ne yapardım?" diye sorabilirsin.

 

Aynı soru, farklı seçenekler

 

Bir dahaki sefere aynı seçim sorusuyla karşılaştığında, kartların neden değiştiğini hatırla. Her ekranda gerçekten neyi tercih edeceğini söylemen yeterli.

 

Gravis'teki uygun anketlere katılarak sen de görüşlerini paylaşabilir ve GCoin kazanabilirsin.

Sen de Gravis'e Katıl

Anketlere katıl, görüşlerini paylaş, GCoin biriktir ve ödüllerini kazan.