Vitrinde büyük harflerle yazıyor: "Yüzde 50 İndirim". Etikette eski fiyat üstü çizili duruyor, altında yeni fiyat.
Peki o üstü çizili rakam gerçek mi? Ürün sahiden o fiyattan satıldı mı, yoksa indirim kampanyası başlamadan hemen önce mi oraya yazıldı?
Bu sorunun cevabı sanıldığından daha net: Türkiye'de bu konuyu düzenleyen bir mevzuat var. Ama kuralın ne olduğunu bilen tüketici sayısı çok az ve daha önemlisi, kural yakın zamanda değişti.
Sahte İndirim Nasıl Çalışır?
Mekanizma basit. Bir ürün aylardır 400 TL'ye satılıyor. Büyük indirim kampanyası yaklaşırken fiyat sessizce 800 TL'ye çıkarılıyor. Kampanya başladığında etikete "800 TL" üstü çizili olarak yazılıyor, yeni fiyat 400 TL oluyor.
Ortaya "yüzde 50 indirim" çıkıyor. Oysa tüketici, ürünü zaten hep satıldığı fiyattan alıyor.
Bu yöntem yalnızca Türkiye'ye özgü değil; dünyanın pek çok ülkesinde benzer düzenlemeler tam da bu nedenle getirildi.
Kural Ne Diyor?
Konuyu Ticaret Bakanlığı'nın Fiyat Etiketi Yönetmeliği düzenliyor.
Temel ilke şu: İndirimli satışta hem indirimli fiyat hem de indirimden önceki fiyat etikette birlikte gösterilmek zorunda. Yani sadece "yüzde 50 indirim" yazıp geçmek yeterli değil.
Asıl kritik soru ise şu: O "indirimden önceki fiyat" neye göre belirlenecek?
İşte sahte indirimi engellemeye çalışan kısım burası.
Önce 30 Gündü, Artık 10 Gün
1 Mart 2022'de yürürlüğe giren düzenlemeyle şu kural getirilmişti: indirimden önceki fiyatın tespitinde, indirimin uygulandığı tarihten önceki 30 gün içinde uygulanan en düşük fiyat esas alınacak.
Yani satıcı, kampanyadan bir hafta önce fiyatı iki katına çıkarsa bile, etikette o şişirilmiş fiyatı gösteremiyordu. Son 30 günün en düşük fiyatını yazmak zorundaydı.
Ancak 11 Ekim 2025'te Resmî Gazete'de yayımlanan yönetmelik değişikliğiyle bu süre 10 güne indirildi.
Güncel kural şu: Etikette gösterilecek ve üstü çizilecek "önceki fiyat", indirimin uygulandığı tarihten önceki 10 gün içinde tüketicilere uygulanan en düşük fiyattır.
Bu Değişiklik Ne Anlama Geliyor?
Dürüst olmak gerekirse bu, tüketici açısından koruma alanının daralması demek.
Bir örnekle bakalım. Ürün 400 TL'den satılıyor. Satıcı 12 gün önce fiyatı 800 TL yapıyor ve bugün "indirim" başlatıp 400 TL'ye düşürüyor.
Eski kuralda (30 gün): Geriye dönük 30 gün içindeki en düşük fiyat 400 TL olduğu için, etikette 800 TL gösterilemezdi.
Yeni kuralda (10 gün): Son 10 gün içinde ürün hep 800 TL'den satıldığı için, etikette 800 TL gösterilebilir.
Değişikliğin gerekçesi olarak sektörden gelen talepler ve enflasyonist ortamda fiyatların sık değişmesi gösterildi. 30 gün kuralının, fiyatların hızlı değiştiği bir ekonomide uygulanabilirliği tartışma konusu olmuştu.
Yine de sonuç ortada: 10 günlük pencere, 30 güne göre daha kolay yönetilebilir bir aralık. Bu yüzden tüketicinin kendi kontrolünü yapması eskisinden daha önemli hale geldi.
Meyve Sebze İstisnası
Meyve, sebze gibi çabuk bozulabilen mallarda ve hizmetlerde bu kural işlemez. Onlarda indirim miktarı veya oranı hesaplanırken, indirimli fiyattan hemen bir önceki fiyat esas alınır.
Mantığı anlaşılır: domatesin fiyatı gün içinde bile değişebilir, 10 gün öncesine bakmak anlamlı olmaz.
İspat Yükü Satıcıda
Yönetmeliğin en işine yarayacak maddelerinden biri bu: bu hususlara ilişkin ispat külfeti satıcıya veya sağlayıcıya aittir.
Yani "bu ürün gerçekten 800 TL'ydi" demek yetmiyor. Bir uyuşmazlık durumunda bunu belgelemesi gereken taraf satıcı, sen değilsin.
Etikette Başka Neler Olmalı?
Aynı yönetmelik, etiketlerde bulunması gereken diğer bilgileri de düzenliyor:
Etiket ve listelerdeki bilgiler Türkçe yazılmak zorunda
İthal ürünlerde üretildiği ülkenin adı Türkçe belirtilmeli
Ambalaj için ayrı bir depozito bedeli varsa, bu tutar etikette gösterilmeli
İndirimli üründe hem indirimli fiyat hem indirim öncesi fiyat birlikte yer almalı
Tüketici Olarak Ne Yapabilirsin?
Fiyat takibi yap. Almayı planladığın pahalı bir ürün varsa, kampanya dönemi yaklaşırken fiyatının ekran görüntüsünü al. Online alışverişte bu çok kolay ve elinde tarihli bir kanıt olur.
Fiyat karşılaştırma sitelerinden geçmişe bak. Bazı platformlar ürünün fiyat geçmişini grafik olarak gösteriyor. Bir kampanyanın gerçek olup olmadığını anlamanın en hızlı yolu bu.
İndirim oranına değil, ödeyeceğin tutara bak. "Yüzde 70 indirim" ifadesi tek başına bir şey söylemez. Önemli olan o ürünün başka yerlerde kaça satıldığı.
Birim fiyatı kontrol et. Özellikle çoklu paketlerde "indirimli" büyük ambalaj, bazen normal fiyatlı küçük ambalajdan daha pahalıya gelir.
Kampanya baskısına kapılma. "Son 3 saat", "stoklarla sınırlı" gibi ifadeler acele karar verdirmek içindir. Gerçekten ihtiyacın olmayan bir ürün, yüzde 80 indirimli bile olsa tasarruf değildir.
Fişini sakla. Bir sorun çıkarsa elindeki tek somut belge odur.
Aykırılık Görürsen Ne Yapabilirsin?
Etikette indirim öncesi fiyatın hiç gösterilmediğini veya gösterilen fiyatın gerçeği yansıtmadığını düşünüyorsan, bu bir tüketici şikayeti konusudur.
Ticaret Bakanlığı'nın tüketici başvuru kanalları üzerinden bildirimde bulunabilirsin. Elinde ekran görüntüsü, fotoğraf veya fiş gibi belge varsa süreç çok daha sağlam ilerler.
Ayrıca uyuşmazlık tutarına göre Tüketici Hakem Heyetleri'ne başvurma hakkın da bulunuyor.
Peki İndirimlerin Hepsi Sahte mi?
Kesinlikle hayır. Gerçek indirimler var ve bunların çok mantıklı ticari nedenleri oluyor:
Sezon sonu stok eritme
Son kullanma tarihi yaklaşan ürünler
Yeni model çıktığı için eskisinin fiyatının düşmesi
Yeni açılan mağazanın müşteri çekme kampanyası
Yoğun rekabet dönemlerindeki fiyat yarışı
Amaç indirimlerden uzak durmak değil, gerçek olanla olmayanı ayırt edebilmek.
Özetle
Etiketteki üstü çizili fiyat rastgele yazılmıyor; yasal bir kurala tabi. Güncel düzenlemeye göre o rakam, indirimden önceki 10 gün içinde uygulanan en düşük fiyat olmak zorunda ve bunu ispat etmesi gereken taraf satıcı.
Ancak sürenin 30 günden 10 güne inmesi, tüketicinin kendi takibini daha değerli hale getirdi. Almayı düşündüğün pahalı bir ürünün fiyatını kampanya öncesinde not etmek, artık her zamankinden daha anlamlı.
Sonuçta en iyi indirim, ihtiyacın olan ürünü gerçekten uygun fiyata almaktır. İhtiyacın olmayan bir şeyi ucuza almak, hiçbir zaman tasarruf sayılmaz.
Gravis'te alışveriş alışkanlıkları ve fiyat algısı üzerine yapılan araştırmalara katılarak görüşünü paylaşabilir, ayırdığın zaman karşılığında GCoin kazanabilirsin.
