Geçen ay bir ankette sana "Çamaşır deterjanı denince aklına hangi markalar geliyor?" diye soruldu. Aklına gelen birkaç markayı yazdın, anketi tamamladın.
Aradan bir ay geçiyor. Başka bir ankete giriyorsun, yine aynı soru. Sonrası da tanıdık: Hangi markaları duydun? En son hangisini aldın? Son zamanlarda hangisinin reklamını gördün?
"Bu soruyu daha önce cevaplamamış mıydım?" diye düşünüyorsun. Haklı olabilirsin. Bazı anketlerde aynı sorular özellikle tekrar soruluyor. Bunun nedenlerinden biri, marka takip araştırmaları.
Marka takip araştırması ne demek?
Bir marka, insanların bugün kendisi hakkında ne düşündüğünü bilmek isteyebilir. Ama geçen aya ya da geçen yıla göre bir şey değişti mi, bunu da merak eder. Artık daha fazla kişi bu markayı tanıyor mu? Reklam kampanyasından sonra insanların aklına daha sık gelmeye başladı mı? Rakipleriyle arasındaki fark açıldı mı, kapandı mı?
Bunu anlamak için tek bir anket yeterli olmayabilir. Bu yüzden bazı markalar, belirli soruları ayda bir ya da üç ayda bir yeniden soruyor. Böylece cevapların zaman içinde değişip değişmediğine bakabiliyorlar. Buna marka takip araştırması deniyor.
Diyelim ki bir deterjan markası yeni bir reklam kampanyası başlattı. Takip araştırması, sonraki aylarda markanın daha çok hatırlanıp hatırlanmadığını gösterebilir. Ama bir artış varsa bunun tek nedeni reklam olmayabilir. Fiyat değişiklikleri, rakiplerin kampanyaları ya da başka gelişmeler de sonuçları etkileyebilir.
Üstelik her ay aynı kişilere soru sorulması da gerekmiyor. Bazı araştırmalarda her seferinde farklı katılımcılar yer alıyor. Bazılarında ise aynı kişilere belli aralıklarla yeniden ulaşılıyor. Her iki yöntemde de zaman içindeki değişim incelenebiliyor, ama sonuçlar aynı şekilde yorumlanmıyor. Önemli olan, yalnızca bugünkü sonucu değil, önceki dönemlere göre neyin değiştiğini de görebilmek.
Neden hep aynı sorular?
Takip araştırmalarında bazı soruların aynı şekilde sorulması önemli. Çünkü geçen ayla bu ayı karşılaştırabilmek için mümkün olduğunca aynı şeyi ölçmek gerekiyor.
Geçen ay "Hangi deterjan markalarını biliyorsun?" diye sorulmuş olsun. Bu ay soru "Hangi markaları beğeniyorsun?" diye değişirse, artık başka bir şey ölçülmüş olur. Bir markayı bilmekle onu beğenmek aynı şey değil. Bir sorunun nasıl yazıldığının cevapları neden etkileyebildiğini önceki yazımızda anlatmıştık.
Bu yüzden karşılaştırılacak temel sorular mümkün olduğunca aynı şekilde soruluyor. Soru sırası ve cevap seçenekleri de önemli, çünkü bunlar değiştiğinde insanların verdiği cevaplar etkilenebilir. Yine de araştırma boyunca hiçbir şey değişmez diye bir kural yok. Örneğin piyasaya yeni çıkan bir marka listeye eklenebilir. Önemli olan, yapılan değişikliklerin sonuçları karşılaştırırken dikkate alınması.
Tabii yalnızca soruların aynı olması da yetmiyor. Her dönemde kimlere soru sorulduğu da önemli. Yoksa cevaplar değiştiğinde bunun nedenini anlamak zorlaşabilir.
Hangi sorularla karşılaşabilirsin?
Takip araştırmalarının soruları markadan markaya değişse de bazı soru türleri sık karşına çıkabilir.
Aklına hangi markalar geliyor? "Çamaşır deterjanı denince hangi markaları düşünüyorsun?" gibi bir soru görebilirsin. Genellikle önünde marka listesi olmaz; aklına kendiliğinden gelenleri yazman istenir. Bu soru çoğunlukla en başta gelir, çünkü listeyi gördükten sonra kendiliğinden hatırladıklarını ayırt etmek zorlaşır. Bunu soru sırasını anlattığımız yazıda da ele almıştık.
Hangi markaları duydun? Bu kez önünde bir marka listesi olabilir. Daha önce adını duyduklarını işaretlersin. Kullanmış olman gerekmiyor.
Hangi markayı kullanıyorsun? En son hangi markayı aldığın ya da genellikle hangisini tercih ettiğin sorulabilir. Bir markayı tanımakla onu satın almak aynı şey değil.
Hangi markaların reklamlarını hatırlıyorsun? Son günlerde televizyonda, internette ya da başka bir yerde hangi reklamları hatırladığın sorulabilir. Bir reklamı görmüş olmakla onu hatırlamak her zaman aynı şey değil; soru da genellikle aklında kalanları öğrenmek istiyor.
Bir dahaki sefere hangisini alırsın? Bir sonraki alışverişinde hangi markaları değerlendirebileceğin sorulabilir. Bugün kullandığın marka ile bir dahaki sefere almak istediğin marka aynı olmayabilir.
Bu markalar hakkında ne düşünüyorsun? Bir markayı güvenilir, uygun fiyatlı ya da yenilikçi bulup bulmadığın sorulabilir. Böylece insanların markaları nasıl gördüğü anlaşılmaya çalışılır.
Bir markayı tanıyor olabilirsin ama hiç kullanmamış olabilirsin. Hatta kullanıp memnun kalmamış da olabilirsin. Bu yüzden araştırmalarda birbirine benzeyen ama farklı şeyleri öğrenmeye çalışan sorular görebilirsin.
Markalar bu sonuçlarla ne yapıyor?
Markalar bu araştırmalarda yalnızca son anketin sonucuna bakmıyor. Önceki aylara göre nelerin değiştiğini de inceliyor.
Bir markanın adı önceki aylara göre daha fazla kişinin aklına gelmeye başlamışsa, marka bunu önemli bir değişim olarak görebilir. Ama bu artışın nedenini anlamak için başka sonuçlara da bakmak gerekir. Diyelim ki yeni kampanyadan sonra reklamı hatırlayanların oranı arttı. Bu, markanın dikkat edeceği bir sonuç. Ama artışın ne kadarının kampanyadan kaynaklandığını anlamak için başka bilgilere de ihtiyaç olabilir.
Bir rakibin daha çok hatırlanmaya başladığı ya da kendi markalarının daha az kişinin aklına geldiği de fark edilebilir. Marka bu sonuçlara bakarak neyin değiştiğini anlamaya çalışır; gerekirse reklamlarını ya da iletişim biçimini gözden geçirebilir.
Tek bir ayda görülen küçük bir düşüş her zaman önemli bir değişiklik anlamına gelmez. Bu yüzden markalar sonuçları birkaç dönem boyunca birlikte inceler. Düşüş devam ediyorsa bunun nedenine daha yakından bakabilirler.
Takip anketine katılırken bilmen gerekenler
Geçen sefer ne yazdığını düşünme. Aynı soruyu daha önce cevaplamış olabilirsin. Ama bugün aklına başka markalar geliyorsa onları yaz. Önceki cevabınla aynı olması gerekmiyor. Geçen ayla aynı şeyi düşünüyorsan aynı cevabı vermende de bir sorun yok. Önemli olan cevabını değiştirmek değil, gerçekten ne düşündüğünü söylemek.
Aklına gelenleri yaz. Soru senden hangi markaları hatırladığını istiyorsa, gerçekten aklına gelenleri yazman yeterli. Daha fazla marka bulmak için internette arama yapmana gerek yok.
Bilmediğin markayı işaretleme. Listede ilk kez gördüğün bir marka olabilir. Sırf adı tanıdık geliyor diye bildiğini söylemek zorunda değilsin. Gerçekten daha önce duyup duymadığını düşün.
Fikrin değiştiyse öyle söyle. Geçen ay sevdiğin bir markayı bu ay aynı şekilde değerlendirmiyor olabilirsin. Belki ürünü kullandın ve memnun kalmadın, belki başka bir markayı denedin. Cevabının değişmesi yanlış bir şey değil.
Soruları dikkatle oku. Geçen ay aynı soruyu görmüş olsan da bu kez seçenekler farklı olabilir. Yeni bir marka eklenmiş olabilir ya da senden farklı bir zaman aralığını düşünmen istenebilir; "son bir ay" ile "son üç ay" aynı şeyi sormaz. Tanıdık geliyor diye soruyu hızlıca geçme.
Aynı soru, farklı zamanlar
Bir ankette aynı soruları yeniden görmek sıkıcı gelebilir. Ama markalar bazen tam da bu tekrar sayesinde insanların düşüncelerinin zaman içinde nasıl değiştiğini anlayabiliyor.
Geçen ayla aynı cevabı vermen de farklı bir cevap vermen de sorun değil. Önemli olan, soruyu dikkatle okuyup o an gerçekten ne düşündüğünü söylemen.
Gravis'teki uygun anketlere katılarak sen de görüşlerini paylaşabilir ve GCoin kazanabilirsin.



