Markette bir ürünün barkoduna bakıyorsun. İlk üç rakam 869. Aklından hemen bir düşünce geçiyor: "Tamam, bu yerli." Belki daha önce bu bilgiye güvenerek birkaç kez ürün bile seçtin.
Sanılanın aksine, barkodun başındaki rakamlar ürünün nerede üretildiğini göstermiyor. Peki neyi gösteriyor? Bir de barkodun geri kalanındaki rakamlar ne işe yarıyor?
Barkod ne işe yarıyor?
Barkodun altındaki rakamlar, ürünü tanımlayan bir numara. Üstündeki çizgiler de kasadaki okuyucunun bu numarayı okumasını sağlıyor.
Kasada barkod okutulduğunda sistem ürünün numarasını tanıyor. Bu numarayla eşleşen kayıttan ürünün adını, çeşidini ve fiyatını buluyor. Yani standart bir ürün barkodunun içinde fiyat yazmıyor. Bu yüzden aynı ürün farklı marketlerde farklı fiyatlara satılabiliyor. Fiyat değiştiğinde de market barkodu değiştirmiyor, yalnızca kendi sistemindeki fiyatı güncelliyor. Tabii markette tartılıp etiketlenen bazı ürünlerin barkodları farklı çalışıyor. Onlara birazdan geleceğiz.
Marketler de bu numaraları satış ve stok takibinde kullanıyor. Hangi üründen kaç tane satıldığını görmek, stokları takip etmek ve yeni siparişleri planlamak böylece kolaylaşıyor.
13 rakam neyi anlatıyor?
Market ürünlerinde sık gördüğün barkodlardan biri 13 haneli EAN-13 barkodu. Bu numara, ürünü tanımlamak için kullanılan bölümlerden ve en sonda yer alan kontrol rakamından oluşuyor. Bölümlerin uzunluğu her barkodda aynı değil; firmaya göre değişebiliyor.
Başlangıç rakamları. Barkod numarasının hangi GS1 kuruluşu üzerinden tahsis edildiğini anlamaya yardımcı olur. Barkod numaraları GS1 adlı uluslararası bir sistem üzerinden dağıtılıyor ve bu sistemin birçok ülkede bir kuruluşu var. Türkiye için ayrılan önekler 868 ve 869. Ama bu rakamlar ürünün Türkiye'de üretildiğini göstermez.
Ortadaki rakamlar. Bu bölüm, numaranın hangi firmaya tahsis edildiğini ve hangi ürünü tanımladığını belirlemeye yarıyor. Ama yalnızca rakamlara bakarak ürünün adını veya gramajını anlayamazsın. Bunun için ürün kaydına bakmak gerekiyor.
Son rakam. Kontrol rakamı. Numaranın doğru okunup okunmadığını kontrol etmeye yardımcı oluyor.
Bazı küçük ambalajlarda 8 haneli barkodlarla da karşılaşabilirsin. Bunlar da ürünleri tanımlamak için kullanılıyor, ancak 13 haneli barkoddan farklı bir numaralandırma yapısına sahip.
869 gerçekten yerli malı demek mi?
Hayır. GS1'in açıklamasına göre barkodun başındaki önek, ürünün nerede üretildiğini göstermiyor. 868 ve 869, GS1 Türkiye'ye ayrılmış numaralar. Ama bu öneklerle başlayan bir ürün Türkiye'de de üretilmiş olabilir, başka bir ülkede de. Bu yanılgı yalnızca Türkiye'ye özgü değil; GS1 farklı ülkelerde de aynı soruya yanıt vermek zorunda kalıyor.
Yani 869, numaranın GS1 Türkiye üzerinden tahsis edildiğini gösterir. Ürünün fabrikasının nerede olduğunu söylemez. Türkiye'deki bir marka ürününü başka bir ülkede ürettirebilir ve yine 869 ile başlayan bir barkod kullanabilir. Tersi de mümkün: Türkiye'de üretilen bir ürün, barkod numarasını başka bir ülkenin GS1 kuruluşundan almış bir firmaya ait olabilir.
Bir ürünün nerede üretildiğini öğrenmek istiyorsan ambalajdaki menşe veya üretim yeri bilgilerine bak. Üretici ya da ithalatçı firmanın adresi de ambalajda bulunabilir ama bu adres tek başına ürünün nerede üretildiğini göstermez. Ambalajın arkasındaki diğer bilgileri nasıl okuyacağını merak ediyorsan gıda etiketi yazımıza de göz atabilirsin.
Son rakam neden var?
Barkodun son rakamı, numaranın doğru okunup okunmadığını kontrol etmeye yardımcı oluyor. Buna kontrol rakamı deniyor.
Son rakam, önceki 12 rakam kullanılarak belirli bir hesapla bulunuyor. Barkod okunduğunda bu hesap kontrol edilebiliyor. Böylece bazı okuma ve yazım hataları fark edilebiliyor. Örneğin numaradaki tek bir rakam yanlışsa kontrol hesabı bunu fark edebilir. Ama kontrol rakamı bütün olası hataları yakalayan kusursuz bir sistem değil.
Kasada bazen barkodun birkaç kez okutulması gerekebilir. Bunun nedeni çizgilerin zarar görmesi veya okuyucunun barkodu düzgün okuyamaması olabilir. Kontrol rakamı da numaranın doğruluğunu kontrol etmeye yardımcı olur. Okuma yine de olmazsa kasiyer numarayı elle girebiliyor.
2 ile başlayan barkodlar
Şarküteriden aldığın peynirin ya da tarttırdığın meyvenin etiketinde 2 ile başlayan bir barkod görebilirsin. Bu tür barkodlar, marketlerde kullanılan bazı özel numaralandırma sistemlerine ait olabiliyor.
Normal ürün barkodlarından farklı olarak, bu barkodların içinde ürünün ağırlığı veya hesaplanan fiyatı gibi bilgiler de bulunabiliyor. Kasada okutulduğunda sistem bu bilgiyi kullanarak tutarı hesaplayabiliyor. Aynı tür peynirin farklı marketlerde farklı barkodlarla etiketlenmesi bu yüzden mümkün. Çünkü kullanılan numaralandırma kuralları her yerde aynı olmayabiliyor.
Araştırmalarda neden barkod soruluyor?
Bazı araştırmalarda veya görevlerde senden ürünün barkodunu okutman ya da fotoğrafını çekmen istenebilir. Çünkü barkod, hangi üründen söz edildiğini daha doğru belirlemeye yardımcı olur.
Aynı markanın bir şampuanı 250 ml ve 500 ml olarak satılıyor olabilir. İsimleri neredeyse aynı olsa da bunlar farklı ürün seçenekleri. Aynı ürünün farklı aromaları için de durum benzer. "Şu markanın şampuanı" demek bu yüzden çoğu zaman yetmiyor. Barkod numaraları, araştırmada hangisinden söz edildiğini ayırt etmeye yardımcı olur.
Böylece araştırmada verilen bilginin hangi ürünle ilgili olduğu daha kolay anlaşılır. Özellikle birbirine benzeyen ürünlerde yanlış eşleştirme yapılması önlenebilir. Markaların bir ürünü rafa çıkarmadan önce ve sonra neleri ölçtüğünü merak ediyorsan bir ürünün rafa gelene kadar geçtiği testleri anlattığımız yazıya da bakabilirsin.
Barkodun fotoğrafını çekmen isteniyorsa çizgilerin ve altındaki rakamların net görünmesine dikkat et. Işık parlamasından kaçın ve barkodun tamamını kadraja al. Barkod ambalajın kıvrılan bir yerindeyse, mümkün olduğunca düz tutarak fotoğrafını çekebilirsin. Görevde özel bir fotoğraf talimatı varsa onu takip et.
Barkod ürünün kimliği, pasaportu değil
Barkodlar, ürünleri birbirinden ayırt etmeye yarıyor. Kasada doğru ürünün bulunmasına, satışların takip edilmesine ve araştırmalarda hangi üründen söz edildiğinin anlaşılmasına yardımcı oluyor.
Ama barkod, ürünün nerede üretildiğini söylemiyor. Bir dahaki sefere 869 ile başlayan bir barkod gördüğünde, bunun ürünün Türkiye'de üretildiği anlamına gelmediğini hatırla. Üretim yerini öğrenmek için barkoda değil, ambalajdaki bilgilere bakman gerekiyor.
Sen de Gravis'teki uygun anketlere ve görevlere katılarak görüşlerini paylaşabilir, GCoin kazanabilirsin.



